Droga żelazna Iwangrodzko-Dąbrowska cz.3

Blisko 135 lat temu, w pozostającym pod rosyjskim zaborem Królestwie Polskim, w ciągu kilku zaledwie lat zdołano zrealizować kompleksowy projekt dróg żelaznych. Zbudowano setki kilometrów tras kolejowych tworzący logiczny ciąg połączeń europejskich wschód – zachód. W 1884 roku niezmiernie ważny kolejowy trakt przeciął powiat olkuski przyczyniając się w sposób istotny do rozwoju regionu. Od tamtego czasów równie wielkiej inwestycji komunikacyjnej, co droga żelazna Iwangrodzko-Dąbrowska, w tych stronach nie notowano. Wielkie dzieło do dziś budzi niekłamany podziw. W roku 1885 roku w warszawskiej „Drukarni S. Orgelbranda i Synowie” zlokalizowanej przy ul. Bednarskiej nr. 20, ukazała się książka pod tytułem „Opis drogi żelaznej Iwangrodzko-Dąbrowskiej”. Materiały do publikacji zebrał Stanisław Sienicki. Na 70-stronicach wydawnictwa autor przedstawił genezę wielkiej inwestycji, omówił kolejne etapy trasy kolejowego szlaku, scharakteryzował miasta-stacje kolejowe. Prezentujemy kolejne fragmenty tekstu, pokazującego - z perspektywy Warszawy – bogate miejscowości Ziemi Olkuskiej i Zagłębia Dąbrowskiego oraz rozrastający się przemysł cynkowy: wydobywczy i hutniczy.   

Sławków

„Osada miejska nad rzeką Białą Przemszą, pow. olkuski, 2000 mieszkańców. Posiada kościół parafialny i dwie kaplice. Główne siedlisko kopalń galmanu, ciągnących się od Siewierza przez Strzemieszyce, Sławków, Bukowno i Starczynów do Olkusza. Galman, ruda cynkowa spotyka się tutaj w postaci gniazd i żył i dobywa się robotą odkrywkową lub małymi szybikami. Pod Bolesławiem grubość pokładów dochodzi 8 sążni (sążeń rosyjski – 2,133561 m – przyp. red.)

Wytapianie cynku z galmanu uskutecznia się na rządowej hucie pod Będzinem, dokąd jest dostawiany. W Bolesławiu pod Sławkowem w 1878 r. na płuczkarni przysposobiono 760.000 pudów (1 pud = 16,38 kg – red.) czystego galmanu. W 1879 roku na 9 kopalniach w okolicach Sławkowa wyeksploatowano 5.832.471 pudów galmanu, a z tej sumy na kopalnie w Bolesławiu przypada 4.607.096 pudów.

W Sławkowie egzystuje walcownia blachy cynkowej. W roku zeszłym w Bolesławiu wzniesiono 6 pieców hutniczych, w których się wypalają okruchy odpadków galmanu i zamieniają na cyngwajs. Jest to pierwsza w kraju fabryka cyngwajsu, ponieważ podobna huta w Zagórzu przysposabia go wprost z cynku. Stacja Sławków otwartą będzie dopiero z chwilą przeprowadzenia bocznej linii do Borków, dla połączenia z kolejami austriackimi.”

Dąbrowa

Miasto Dabrowa, gdzie znajduje się „stacja drogi żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej i Iwangrodzko-Dąbrowskiej, odległa od Warszawy 281 wiorst, od Iwangrodu 279, liczy 11.230 mieszkańców, pomiędzy którymi 10.263 katolików, 843 żydów i 124 ewangelików. Wyniesiona na 112 sążni nad poziom morza, w dolinie rzeki Czarnej Przemszy, posiada kościół ze składek ludności górniczej wzniesiony.”

Zarząd górniczy

„W znaczeniu administracyjnym Dąbrowa Górnicza jest jedną z osad wchodzących w skład wielkiej gminy „górniczej" składającej się z osad i kolonii fabrycznych: Reden, Sielce, Zagórze, Niwka, Huta Bankowa, Dąbrowa i kol. Ksawery. Historia przemysłu tutejszego bierze początek w 1796 r., kiedy lir. Reden, jenerał pruski, pierwsze ziarna przemysłowości tu zaszczepił. Za czasów pruskich mianowany dyrektorem otworzył pierwszą kopalnię węgla „Reden" z dwoma machinami parowymi. Wkrótce fizjonomia Dąbrowy zmieniła się do niepoznania, lasy znikły, a przy wsi Dąbrowie powstawały nowe kolonie z robotnikami ze Śląska sprowadzonymi.

W latach 1816-1823 powstały 4 huty cynkowe pod nazwą ,,Konstantyn" i z kopalń olkuskich zaczęto sprowadzać galman. Huty cynkowe produkowały wyłącznie na wywóz do Prus i wpłynęły na rozwój kopalni węgla. W roku 1864 kopalnia ,.Reden" skutkiem pożaru została zalaną, i odtąd huty cynkowe „Konstantyn" stoją bezczynnie; natomiast w latach 1835—1842 powstała nowa kopalnia z szybem pochyłym „Ksawery, założona przez ks. Ksawerego Lubeckiego. Od roku 1859 t. j. od chwili odbudowania kopalni po pożarze w 1846 r.. produkcja jej stale wzrasta.

Obok kopalni „Ksawery” stanęło 50 pieców, częścią płomiennych, częścią gazowych systemu Dudaka i Simens'a dla wytapiania cynku. Galman do tych pieców dowożą włościanie z kopalń olkuskich: Anna, Jerzy, Józef, Bukowska i Olkuszewska. Huty cynkowe przy pełnym biegu pieców produkowały do 40.000 centnarów (około 50 kg. – red.) cynku czystego; obecnie przy 25 piecach, wytapiają 150 - 180.000 pudów. Cynk w tafiach idzie do Cesarstwa i Prus w ilości 30.000 pudów rocznie, część zaś tafli walcownia w Sławkowie przerabia na blachę. W roku 1846 b. naczelnik kopalń Józef' Cieszkowski założył trzecią kopalnię węgla. Produkcyja jej zasilała fabryki żelaza w Hucie i cynkowe zakłady pod Będzinem. W 1873 r. kopalnia „Cieszkowski" strawił pożar.”

Bogacące się Zagłębie

„Z rozwojem kopalnictwa Dąbrowa zyskiwała i inne zakłady. W 1839 powstały fabryki hutnictwa żelaznego: 6 wielkich pieców i gisernia, 10 pieców pudłowych, walcownie z piecami szwejsowymi, 2 młoty parowe, refejneris, czyli zakład do oczyszczania surowca i warsztaty mechaniczne. Po roku 1858 otwarto nowe kopalnie węgla „Schuman" i „Hieronim", w l875 „Łabęcki". W 1866 skarb przeznaczył 200.000 rs. na rozwinięcie kopalni. Zakłady Huty bankowej i huty cynkowe pod Będzinem połączono relsami z szybami. W r. 1877 skarb państwa sprzedał za sumę 1.300.000 rs kopalnie ”Ksawery" z szybem ”Koszelew", „Cieszkowski” z szybem „Aleksander", „Łabęcki", „Nowo-Łabęcki", „Hieronim” oraz zakłady hutnicze pp. Plemiannikowowi i Risenkampfowi.

Obecnie kopalnie te wzięło w dzierżawę towarzystwo akcyjne francusko-włoskie. Nowi gospodarze utworzyli nowy szyb „Paryż”' a zamknęli szyb „Koszelew", wybudowali kolej powietrzną pomiędzy szybami, a szerokotorową na potrzeby kopalni, zaprowadzili wszędzie nowe maszyny, zbudowali centralny magazyn, wznieśli kilka okazałych gmachów i urządzili park w środku Dąbrowy.

Obecnie do rządu należą tylko dwie nieczynne kopalnie „Reden" i „Konstanty” oraz huty pod Będzinem. Agituje się projekt przewiezienia hut spod Będzina i ustawienia ich pod „Konstantynem" oraz rozwinięcia kopalni „Reden". Dąbrowa posiada: 2 walcownie żelaza, fabrykę szyn, 3 zakłady cynkowe, 2 fabryki maszyn i kotłów, fabrykę szrótu, 5 giserni, fabrykę kafli, 2 browary, młyn amerykański, przędzalnię, papiernię, fabrykę lin, 2 wapienniki, ogółem produkujące rocznie na 3.897.872 rs.. przy obsłudze 4387 robotników.

Produkcja 5 kopalni węgla wynosi 2.549.687 rs. rocznie i zatrudnia 4734 robotników. W 1883 r. wydobyto 100 milionów pudów węgla.” 

Jerzy Nagawiecki

Redakcja
Author: RedakcjaEmail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
Informacja o autorze: