na strone telefony poziom

 

Narodziny dzisiejszej Gminy Trzyciąż

Dr Leszek Zugaj z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, autor opracowań historycznych dla samorządów gminnych i powiatowych, opublikował „Historię administracji w gminie Trzyciąż”. Licząca ponad 80 stron publikacja zawiera wiele informacji na temat administracji lokalnej, a także sporo ciekawostek wartych przypominania i nagłaśniania. W 101., 102. i 103. wydaniu „Serwisu Jurajskiego” przytoczyliśmy wybrane fragmenty książki uzupełnione o informacje własne. Teraz przychodzi kolej na ostatnią część opowieści.

12795209 222933948052317 806185688867254544 o

Istniejący od 1954 roku podział kraju na gromady z roku na rok wyczerpywał swoje możliwości. Na początku epoki Edwarda Gierka owa nieadekwatność była aż nadto widoczna. Gromadzkie rady narodowe słynęły niekompetencją, kumoterstwem i klientelizmem. Konieczność zmian dostrzegano powszechnie. Były przedmiotem debat podczas VI Zjazdu PZPR w 1971 roku oraz VI Plenum PZPR w 1972 roku. W ślad za decyzjami politycznymi, 29 listopada 1972 roku, PRL-owski Sejm uchwalił ustawę „O utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych”. W nowym ustroju gminnym organem uchwałodawczym była gminna rada narodowa, do zadań, której należało uchwalanie rocznych i wieloletnich planów społeczno-gospodarczych rozwoju gminy oraz koordynowanie i kontrolowanie ich wykonania, uchwalanie budżetu na rok przyszły i kontrola jego wykonania, dysponowanie środkami funduszów celowych niezwiązanych bezpośrednio z budżetem, czy też uchwalanie planu zagospodarowania przestrzennego terenu gminy. Przewodniczącym rady zostawał zwyczajowo I sekretarz gminnego komitetu PZPR. Równocześnie utworzono urzędy gmin, jako terenowe organy administracji państwowej. Naczelnik gminy był powoływany i odwoływany przez wojewodę.

Narodziny gminy

W ślad za ustawową regulacją nowy ustrój administracyjny, Wojewódzka Rada Narodowa w Krakowie, jesienią 1972 roku, powołała na obszarze ówczesnego, dużego powiatu olkuskiego, 11 gmin: Bolesław, Jerzmanowice, Klucze, Olkusz, Pilica, Przeginia, Skała, Sułoszowa, Trzyciąż, Wolbrom i Żarnowiec, do których przypisano 150 miejscowości.

W powyższym zestawie trudno szukać gminy Jangrot, jednostki powołanej ukazem carskim z grudnia 1866 roku zwanym reformą „gubernialno-powiatową”. Powołana wówczas gmina Jangrot wchodziła w skład powiatu olkuskiego i guberni kieleckiej. W roku 1972 stolicą tego obszaru stał się Trzyciąż, miejscowość zlokalizowana przy drodze Kraków-Skała-Wolbrom, w której od 1953 roku funkcjonował Państwowy Ośrodek Maszynowy oraz Szkoła Mechanizacji Rolnictwa. W skład nowoutworzonej gminy weszło 14 sołectw: Glanów, Imbramowice, Jangrot, Małyszyce, Michałówka, Milonki, Podchybie, Porąbka, Ściborzyce, Sucha, Tarnawa, Trzyciąż, Zadroże, Zagórowa, czyli wsie trzech dotychczasowych Gromadzkich Rad Narodowych w Jangrocie, Milonkach i Imbramowicach.

Urząd Gminy Trzyciąż rozpoczął pracę 1 stycznia 1973 roku. Dzielił się na trzy części: Biuro Urzędu, Gminną Służbę Rolną i Urząd Stanu Cywilnego. Urząd gminy podzielony był na referaty kierowane przez sekretarza Biura Urzędu Gminy. W ramach Urzędu Gminy funkcjonował Urząd Stanu Cywilnego. Gminnej Radzie Narodowej podlegały wszelkie instytucje gospodarcze i państwowe na terenie gminy (np. GS SCh i posterunki MO). Miały one obowiązek składania sprawozdań. Gminy stały się z zamierzenia okręgiem samowystarczalnym dla wsi. Na jego terenie działała Gminna Spółdzielnia Samopomoc Chłopska, zbiorcza szkoła gminna, biblioteka gminna, gminny ośrodek zdrowia, spółdzielnia kółek rolniczych itp. Ważne funkcje w środowisku wiejskim pełniły gminne spółdzielnie. GS-y spełniały w imieniu państwa i zgodnie z ogólnospołecznym interesem funkcje organizatora rynku wiejskiego: zaopatrywały wsie we wszelkie potrzebne towary (od żywności po węgiel i materiały budowlane) i skupowały płody rolne od rolników. GS-y świadczyły też usługi np. transportowe, prowadziły działalność wytwórczą (masarnie, piekarnie). Zajmowały się także działalnością kulturalną prowadząc Kluby Rolnika.

Władza naczelników

Początkowo Urząd Gminy dzierżawił pomieszczenia w prywatnym budynku. Do nowo wybudowanej siedziby przeniósł się w roku 1978. Na pierwszego naczelnika gminy powołano Józefa Selweta. Na urzędzie pozostał niedługo. Szybko zmienił go Bronisław Kafel, pracujący wcześniej, jako nauczyciel i kierownik szkoły podstawowej w Michałówce.

W Gminnej Radzie Narodowej, w kadencji 1974-1978) zasiadali: Michalina Kuc, Stanisław, Seweryn, Edward Gajda, Zygmunt Łasiński, Piotr Domagała, Józef Kaczmarczyk, Michał Bert, Antoni Piekaj, Janina Wyjadłowska, Franciszek Latos, Kazimierz Półtorak, Leokadia Kowalska, Jan Kwapień, Halina Petlic, Józef Rech, Bronisław Ozga, Józef Bryzik, Marian Jurga, Edward Gamrat, Wanda Zając, Leokadia Krawiec, Czesław Wypasek, Bolesław Dybich, Danuta Kowal, Józef Niedziela, Stanisław Kot, Zdzisław Zaręba, Władysław Musiał, Wincenty Gamrat i Marek Seweryn.  

W roku 1975, w wyniku kolejnej reformy administracyjnej kraju, Polskę podzielona na 49 województw. Gminy powiatu olkuskiego trafiły do dwóch województw: krakowskiego i katowickiego. Trzyciąż, wraz ze Skałą, Sułoszową, Jerzmanowicami, Przeginią trafiły pod jurysdykcję Krakowa, pozostałe Katowic.  

W latach 1979-1980 kryzys państwa pogłębiał się. Do tego dochodziły klęski żywiołowe (ostra zima 1978/1979, mokre lato 1980). Sposobem na przezwyciężenie kryzysu było powołanie Komisji Kontroli Społecznych w każdej gminie w sierpniu 1978 roku. Tropiły one nieprawidłowości w dystrybucji dóbr. 

Druga kadencja gminnych rad narodowych trwała niespodziewanie lat sześć, od 1978 do 1984 roku. Przyczyną – stan wojenny zaaplikowany Polsce 13 grudnia 1981 roku. W Radzie Narodowej w Trzyciążu zasiadali: Józef Niedziela, Stanisław Pięta, Janina Gajda, Czesław Wypasek, Alina Kus, Jan Bryzik, Marian Jurga, Bronisław Ozga, Danuta Poseł, Edward Gamrat, Jan Kubik, Zofia Kubik, Jan Półtorak, Józef Szymczyk, Stanisław Majocha, Edward Gajda, Michał Kuc, Tadeusz Sobota, Lesław Rup, Piotr Domagała, Helena Furgał, Józef Kaczmarczyk, Antoni Piekaj, Kazimierz Półtorak, Eugenia Domagała, Elżbieta Pięta, Jerzy Nosek, Józef Rech, Zbigniew Petlic, Jan Skalski.

Korowód zmian

Festiwal „Solidarności” był czasem wymiany elit zarządzających. Do Rad i urzędów wkraczali ludzie cieszący się dużym zaufaniem społeczności lokalnej. W gminie Trzyciąż usunięto naczelnika Kafla, którego zastąpił Henryk Majcherkiewicz – wiceprezes Spółdzielni Mieszkaniowej w Olkuszu. Władza terytorialna odzyskiwał podmiotowość. 19 marca 1981 roku Rada Państwa podjęła uchwałę w sprawie umacniania roli samorządu mieszkańców wsi w ramach istniejących przepisów o radach narodowych.

Wprowadzenie, 13 grudnia 1981 roku, stanu wojennego zakończyło czas działań spontanicznych i twórczych. Władzę w urzędach objęli komisarze wojskowi, zakaz zgromadzeń objął gminne rady i zebrania wiejskie. Wybory do gminnych rad narodowych, przewidziane na rok 1982, odłożono na dwa lata, do czerwca 1984 roku. Wówczas w skład Rady Gminy zostali powołani: Bronisław Ozga, Władysław Świda, Czesław Wypasek, Barbara Knapik, Zygmund Majos, Edward Gamrat, Zofia Kuś, Tadeusz Kowal, Krystyna Gorgoń, Anna Pochaba, Stanisław Majocha, Jadwiga Krawiec, Jan Pułtorak, Marek Seweryn, Józef Szymczyk, Edward Gajda, Zofia Kluza, Stanisław Seweryn, Regina Świda, Michał Bert, Józef Kaczmarczyk, Jan Cieślik, Kazimierz Półtorak, Józef Korzonek, Kazimierz Łasiński, Tadeusz Słaboń, Stanisław Świda, Jan Skalski, Edward Gądek i Zbigniew Petlic.

Niespełna rok wcześniej, ustawą z 20 lipca 1983 roku o systemie rad narodowych i samorządu terytorialnego, władze postanowiły zreorganizować administrację wiejską. Zebrania wiejskie zaczęły decydować o sprawach lokalnych, dzieliły fundusze własne, powoływały sołtysa i radę sołecką. Prawo zwoływania zebrań wiejskich otrzymała rada sołecka na wniosek 20 proc. pełnoletnich mieszkańców. Nowe przepisy zobligowały naczelnika gminy i GRN do respektowania uchwał zebrań wiejskich. Sprawy dotyczące danej społeczności musiały być z nią uzgadniane.

symbol

Przyszło nowe

Ostatnim naczelnikiem gminy Trzyciąż był mieszkaniec Wolbromia Marian Strzałka - przewodniczący Spółdzielni Kółek Rolniczych w Trzyciążu z siedzibą w Zadrożu. Stanowisko szefa lokalnej administracji objął w roku 1987. W kierowaniu gminą pomagała mu nowa Rada Narodowa wybrana 19 czerwca 1988 roku. Znaleźli się w niej (w porównaniu do wcześniejszej kadencji) nowi ludzie: Eugeniusz Bochenek, Marek Kałwa, Jerzy Czarnota, Józef Maroszek, Emil Kowal, Mirosław Piątek, Józef Niedziela, Henryk Bochenek, Józef Żezala, Józef Broda, Marta Rup, Stanisław Wypchał, Bronisław Poseł, Ludwik Kmita, Piotr Farat, Kazimierz Gęgotek, Adam Bogacki, Józef Gomuła, Tadeusz Łukasiewicz.

Zmiany ustrojowe, zapoczątkowane w czerwcu 1989 roku, zakończyły okres PRL-u. Powstała III Rzeczpospolita, z nową ustawą o samorządzie gminnym. Pod koniec kwietnia 1990 roku zakończyła się kadencja rad narodowych. 27 maja odbyły się pierwsze prawdziwe wolne wybory samorządowe. W ich wyniku wójtem gminy został dotychczasowy naczelnik Marian Strzałka.

Jerzy Nagawiecki

Redakcja
Author: RedakcjaEmail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.
Informacja o autorze: